NGƯỜI VÀ THƠ TRONG “CÁNH ĐỒNG VÀ NGON LỬA”

NGƯỜI VÀ THƠ
TRONG “CÁNH ĐỒNG VÀ NGON LỬA”

(Đọc CÁNH ĐỒNG & NGỌN LỬA tập thơ Dương Phượng Toại –NXB Văn Học 2009)
LƯU QUỐC HÒA (Hội VHNT Hà Nam)

Nhận được tập thơ mới xuất bản của Dương Phượng Toại, tâm trạng tôi vừa mừng vừa lo. Mừng vì bạn tâm giao của mình chu đáo quá mà mình thì đểnh đoảng! Tôi cứ bâng khuâng suy nghĩ… Những tác phẩm văn xuôi của tôi ra đời đã cạn mất rồi. Trên bàn thờ mỗi loại còn 5 cuốn và đã thề là không bao giờ bóc ra biếu ai, để đấy mà thờ cha mẹ đã nuôi ăn học, bây giờ viết được văn. Mai kia về với tổ tiên có cái cho con cháu nó nhớ đến mình… Nhà văn, Nhà thơ suy cho cùng là tác phẩm chứ là cái gì đâu… Không để cho đời được thì để cho con cho cháu. Để cho con cháu nhà cao cửa rộng nhưng đến đời chúng nó khéo lỗi mốt, chúng sẽ đập ra xây lại. Gặp đứa bất hiếu, xây kỹ quá khó đập, có khi vừa đập nó còn lầm bầm chê bai, có khi còn bảo: Cái lão này thắt lưng buộc bụng xây nhà là đồ gàn! Làm quyền cao chức trọng nhưng ác cái tâm, làm điều thất nhân thất đức, đục khoét của dân, trù dập tàn hại đồng sự, khi chết đi thiên hạ đi ngang mả mà chửi. Nó còn ràng trâu vào mả cho trâu húc tung cái thằng nằm dưới mồ lên. Nó chửi lây sang con cháu là cái đồ “rau nào sâu ấy”… Tôi nghiệm ra điều ấy lâu rồi. Tốt nhất là để cho lớp con cháu sau này cái dấu ấn khi mình còn trên mặt đất, nói lời phải trái với đời… Suy cho cùng cái bọn “tư bản phương Tây đang giẫy chết” nó dại hơn xứ ta. Nó không bao giờ đặt tên Đại lộ, Quảng trường, đường phố bằng tên các ông làm chính trị hay quân sự. Nó coi các vị ấy là “một thời” chứ không phải “mọi thời". Chả trách chúng nó ngu nên mới đẻ ra nhiều Đại Văn hào, ra các danh hoạ, bác học cho nhân loại. Ta khôn hơn nó nên lắm Tiến sỹ giấy, ngu như bò lại hay đòi ghi danh bảng vàng bia đá.
Lan man như vậy để thay lời chúc mừng Nhà thơ Dương Phượng Toại hôm nay đã để lại cho cuộc sống, cho con cháu thêm một dấu ấn tích cực khi anh bước vào tuổi lục thập… Đấy là cái mừng mà Lưu Quốc Hoà muốn nói cùng anh। Còn lo ư… Đơn giản thôi! “Có đi có lại mới toại lòng nhau”… Em chẳng còn tác phẩm để biếu bác. Đành khất nợ thôi! Món nợ văn chương khó trả lắm. Cái Tiểu thuyết “Vĩnh biệt làng ô hợp” biếu bác viết lách còn “liệm sấp chôn nghiêng” sống xít quá! Cầm tập thơ “Cánh đồng và ngọn lửa” trên tay, tôi lại nghĩ đến nghề thơ phú. Quả thật, nếu có chút năng khiếu làm thơ giao lưu cho xôm trò, hay dịp này khác có thơ tặng vợ con, bạn bè cũng đáng quý, đáng trân trọng lắm chứ. Nhưng làm thơ có ý thức nghề nghiệp để có một chỗ đứng trong lòng người đọc quả thật là mồ hôi và nước mắt. Tập thơ mới ra đời của Dương Phượng Toại không dày, không nặng, bìa cũng không đẹp (ấy là tôi nghĩ như thế)…65 bài thơ trên 119 trang sách là những bài thơ anh sáng tác trong thời gian gần chục năm. Đây là sự “đãi cát tìm vàng” rất nghiêm cẩn của một thy sỹ đồng quê, nặng lòng với cuộc đời, sự đa mang tội nghiệp của Thy sỹ với cuộc sống muôn màu và đa trạng thái.

Ngắm chân dung anh, ta phải nhìn nhiều góc bởi Cẩm Phượng (một bút danh của anh) đa tài। Định ngắm mảng thơ thì anh lại lấp ló mảng văn. Đang ngắm văn lại thấy anh ngụp lặn ở nhiếp ảnh và hội hoạ. Đáng mừng là góc Thơ của anh ổn định nhất nên anh mới là Thy sỹ. Cái hay của đa tài là thể hiện được mình nhưng điều dở là luôn bị cái nọ lấn cái kia làm người ta khó ngắm mình, Nếu đem ví anh với cuộc sống như công việc của người đời, tôi thấy mảng thơ là nghề tay phải còn những phần sau đó là nghề tay trái, chả hiểu nói thế có đúng không… Đọc thơ anh phải đọc chậm, đọc câu dầm ngâm tôm giống như ta ngồi trước bàn tiệc có nhiều món. Nếu ăn ngấu nghiến lấy no thì không cảm được sự bùi béo, chua cay, mặn nhạt của bữa tiệc chủ nhân dọn mời… Đấy là sự “thực bất chi kỳ vị” của người thưởng thức. Bình luận thơ anh cũng vậy. Phải đọc như ngâm mới hòng nói đúng nói trúng. Dạng như tôi, Có “thủ” nhưng không “cao” lại bắng nhắng xà vào chiếu mà góp lời, kể cũng vô duyên… Đọc thấy thích thì bảo là thích, thế thôi! Ai hỏi vì sao lại thích? Quả khó trả lời. Cảm nhận thơ cũng cảm tính như nhìn gái đẹp ấy! Lạ lắm, nhiều khi tôi mê mẩn ngắm một cô gái tóc dài mặc bộ đồ bà ba chẳng đáng mấy tý đồng tiền đứng bán rau ở vỉa hè mà sao lại thấy đẹp hơn mấy cô phấn son và “quàn” những phụ tùng thời thượng “chỗ nào cũng mát”… Thơ anh là cô gái mà tôi mê ấy. Tôi mê vì cái mặn mà của một cơ thể do thượng đế chí công ban tặng, cái đẹp không giả tạo mà đằm, mà gợi, mà buồn sang trọng, mà vui nhưng không ồn ào… Thế mới biết các cụ nhà ta ngày xưa đã khéo dùng chữ “mặn mà” để tôn vinh một nhan sắc.

Đọc và chiêm ngưỡng thơ anh. Tôi tạm “chia lô cắt vạt” trong tập thơ này hiện lên mấy mảng chính. Quê hương và gia đình: Có lẽ đây là mảng chủ đạo. Anh yêu quê và đau đáu về đất quê: Mồ hôi rơi xuống đường cày từng giọt / Nhớ sữa mẹ xưa vắt xuống võng đời. (Đường cày) hay: Mẹ trở dạ rên trên thửa ruộng mới cày/Đôi môi con chạm vào mặt đất (Đất và mẹ)… Rất nhiều bài anh viết về đất quê, miền đất đầy giông bão từ biển tràn vào, từ mưa trên trời ập xuống, từ hạt lúa bão vùi và người làm ra lúa nâng niu cả khi lúa không cho ta hạt mẩy, lúa chết yểu vì mưa bão và sâu bệnh. Hình tượng hạt lúa bị bánh xe lăn qua phũ phàng trước sự vô tâm của người mà ngày nào cũng cất bát cơm lên miệng nghe nó xa xót và tủi cực làm sao. Nhìn cảnh ấy, người đàn bà gặt lúa dưới mưa cảm thấy “Hạt lúa vỡ ra / chị tưởng bầu vú bị giẫm nát! ” Hạt lúa ấy là hình ảnh nông dân trong đó có gia đình và vợ con anh. Một hoài cảm xé lòng như bà mẹ đau đẻ vật vã nhưng vẫn nghiến chặt răng. Khẽ xuýt xoa không muốn ai nghe thấy. Ở mảng này, thơ anh kín đáo và ý nhị! Cái kín đáo ý nhị mang đậm chất nhà nông. Cam phận! Coi mình là phải như thế, không khác được. Song hành và song song tồn tại với quê hương là gia đình anh. Cái cội nguồn của thi ca trác tuyệt, cái nôi đầu của những cái nôi. Ở đó có cụ kỵ bao nhiêu đời đã để tiếng thơm về sự học, về nghĩa nhân và và tấm gương lao động. Mảng này cũng ám ảnh. Mà ám ảnh cũng phải thôi! Cái cần yêu nhất mà không yêu nổi thì hỏi con người ta yêu cái gì cho phải đạo làm người? Có kẻ hăng hái công bố: Tôi làm thơ cho đời, cho cái lớn lao vượt lên trên mọi cái tầm thường phàm tục! Tôi cho cái anh ấy là đồ khoác lác! Cái gần viết chẳng ra gì thì cái xa viết sao nổi. Anh ở rừng chưa ra bể lại cứ viết về bể hay ngược lại… Có anh bảo phải giang hồ, bù xù đầu tóc đi đó đi đây mới viết, mới làm thơ làm văn được. Cuối cùng thì cũng giang hồ vào mấy cái nhà chứa để giang mai! Ta phải viết hay cho chính cái cội nguồn của mình thì mới viết cái khác hay được… Ấy là tôi na ná nghĩ như thế nhưng tôi chắc chắn một điều: mảng này anh Toại không phải giang hồ chu du đâu cả. Anh đã gặt hái cảm xúc ngay trên cánh đồng làng, dưới luỹ tre làng. Ở đó anh có bà vợ nhà quê tất tả xắn quần ống cao ống thấp; thế mà làm anh “Nghiêng ngả tựa vào câu hát” và nghe cái bà thợ cấy ấy hát đến “Em hát anh nghe đến lúc bạc đầu”… Thực tế thì hai anh chị bây giờ chưa bạc đầu mà chỉ “bạc tóc”. Chị vẫn hát và anh thy sỹ đa tình nhà ta vẫn “ngả nghiêng nghiêng ngả” ... Thế mới biết thế nào là muối mặn gừng cay của một kiếp Người, nhất là kiếp đa mang Thy sỹ. Cái hay là thơ Dương Phượng Toại không bi luỵ, khóc mướn. Không bi luỵ nhưng không hô khẩu hiệu trên bất kỳ bài nào. Anh lý giải sự đổi đời của nhà quê có hoài cảm tiếc nuối cái cổ sơ nhưng không từ chối, không phủ nhận cái hôm nay đang chuyển mình, quy luật cuộc sống đang vận động. Từ chối và khạc nhổ vô lối vào nó là sinh ra gàn quải và lăng mạ. Hãy nghe anh kể làng anh bây giờ: “Những con đường sống trâu khấp khểnh/ Chỉ còn trong ký ức mang mang/ Hàng giậu thưa dây bìm buông lơ đễnh / Như nét hoa văn lưu lại cuối làng… Con gái mặc áo hoa đi cấy / Tóc gội dầu thơm nức nở trưa hè…” Hay: “Ôtô chở cụ già vào hội rước/ Mùa gặt giữa chừng xe đón dâu qua / Máy cày nhỏ chạy lồng trên ruộng nước/ Gió mơ hồ… tiếng nghé gọi đồng xa…” Ngoài mảng trên tôi điểm qua - Mảng bạn bè, người thân, bạn hữu và những mối tình thời trai trẻ anh cũng dồn nén cảm xúc. Anh làm thơ như nói, nói như thơ nhưng xé lòng nhất là khi khóc bạn qua đời: Giờ đây rót rượu vào đâu? / Đành chan lên ngọn cỏ dầu khói sương / Bạn ơi đứt gánh ngang đường / Câu thơ gẫy nửa còn vương nỗi đời… Mới hay! Phải yêu nhau lắm mới mới “khấp huyết” đến vậy. Phải giàu tình người lắm mới ảo não, hụt hẫng khi mất bạn tâm giao.
Mảng tâm thế và suy ngẫm của anh khá phong phú và đa diện trong cách nhìn: Bông lúa phơi giữa dòng đời xuôi ngược / Vẫn không thể là của giả bao giờ! Câu thơ ẩn dụ và hàm chứa ấy như lời khẳng định cái vững bền của những giá trị truyền thống. Những cái bất biến và thiện lương đã làm nên nhân cách con Người. .
Các mảng đề tài khác như: Những miền đất anh đã đặt chân trong cuộc đời sáng tạo nghệ thuật, các danh lam thắng cảnh đất nước… anh cũng thả vào trang thơ rất có hồn. Sự quan sát, suy cảm, mẫn cảm của anh là một lăng kính lung linh sắc màu. Về Nghệ thuật thi pháp: Trước hết là phần tứ của thơ: anh đã dụng công chọn tứ. Đã treo tứ trên một cái giá khá vững chắc để câu chữ đu vào, nhảy nhót, uốn lượn và làm xiếc, một sự làm xiếc dễ coi chứ không sa vào đánh đố độc giả. Câu chữ chọn lọc và bóng bẩy, đa tầng nghĩa…Anh nhào lộn mà không nhảy múa tưng bừng… Bóng bẩy nhưng có ma sát để khỏi trượt mất ý đồ tư tưởng… Quả thật tôi sợ nhất là đọc thơ mà đọc xong cứ ngẩn tò te chả hiểu ra làm sao cả, cứ u u minh minh chỉ vì nó… bóng bẩy quá, sướt mướt quá và cả tối nghĩa quá!
Đọc thơ anh tôi thấy có mình trong đó, có quê mình trong đó. Anh viết cho anh và cũng viết cho người. Đấy là một thông điệp tình cảm, sự giao thoa đời sống bằng ngôn ngữ thi ca. Phải nói công bằng anh đã trình làng 65 thí sinh trong vòng sơ tuyển hoa hậu. Nếu cho tôi làm giám khảo tôi sẽ nhức đầu khi chọn Á hậu để đăng quang. Nhưng nhất định trong các thí sinh đang yểu điệu diễu qua mặt tôi cũng có vài ba hay dăm bảy em tôi không ưa nhìn cho lắm bởi nhan sắc đều đều và son phấn hơi quá đà. Cái đều đều đồng nghĩa với cái nhàn nhạt của một nhan sắc bước lên sàn diễn. Có em váy áo kín đáo đấy nhưng dải yếm, cái gấu, cái tà còn rườm rà và hơi dài so với thân hình hiện có nên không nổi eo. Nếu ở góc độ gã si tình như tôi. Tôi hay ngắm cái eo để quy ra nhan sắc, đánh giá cái mặn nhạt của dung nhan… Đã bảo là tôi ngắm thơ như gã đa tình ngắm cơ thể phụ nữ mà…
Dù chưa hài lòng điều này điều nọ nhưng tôi xin ngả mũ trước tài thơ Dương Phượng Toại. Một gịong thơ được xếp đẳng cấp trong làng thơ đương đại… Bạn đã có tập thơ: CÁNH ĐỒNG & NGỌN LỬA của Dương Phượng Toại chưa? Hãy chậm chạp đọc thơ anh mà suy cảm…
Phủ Lý 8-2009
Đình Tràng -Lam Hạ -TP Phủ Lý
ĐT: 01256529901